Παρασκευή , Νοέμβριος 16 2018
Το Βαρούσι Τρικάλων

Το Βαρούσι Τρικάλων

Το Βαρούσι Τρικάλων …Η ονομασία “Βαρούσι” χρησιμοποιήθηκε σε ολόκληρο το Βαλκανικό χώρο,χαρακτηρίζοντας οικισμούς που αναπτύχθηκαν έξω και γύρω από κάποιο κάστρο.

Στα Τρίκαλα τον 19ο αιώνα σύμφωνα με τις περιγραφές περιηγητών που την επισκέφτηκαν την εποχή εκείνη,η πόλη είχε κάποιο είδος φυλετικού διαχωρισμού:οι Τούρκοι κατοικούν κυρίως στα Κουτσομήλια και στο Τρικαίογλου,οι Εβραίοι στα “Εβραιικά”,ορισμένοι Άραβες στα “Αραπάτικα” και οι Χριστιανοί στο “Βαρούσι”.
Η ονομασία “Βαρούσι” χρησιμοποιήθηκε σε ολόκληρο το Βαλκανικό χώρο.Χρησιμοποιήθηκε επίσης σε πολά μέρη της Ελλάδας για να ονομάσει τις Χριστιανικές συνοικίες των τουρκοκρατούμενων πόλεων.

Σχετικά όμως με τη σημασία της λέξης υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές.Κατ’ άλλους η λέξη είναι Ουγγρική που τη δανείστηκε η Τούρκικη γλώσσα και σημαίνει προάστιο.Επίσης, ο Consivery γράφει ότι η παλιά πόλη ονομάζεται VARONCH που στην Αλβανική γλώσσα σημαίνει προάστιο.Ακόμη ο Μοσχόπουλος την αναφέρει ως την έξω από το φρούριο συνοικία.Άλλη άποψη είναι ότι οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη για συνοικία που κατοικείται μόνο από χριστιανούς.

Η λέξη Βαρούσι,υποδηλώνοντας την ελληνική συνοικία των Τρικάλων,αναφέρεται συχνά στα γραπτά του κώδικα Τρίκκης.Η παλιότερη εκκλησιαστική πράξη που την αναφέρει είναι του έτους 1708.Σε άλλες πράξεις συναντάμε φράσεις όπως “Χριστιανοί του Βαρουσίου,”οι προεστώτες του Βαρουσίου”,που δείχνουν ότι το Βαρούσι ήταν η χριστιανική και παράλληλα εύπορη και αυτοδιοικούμενη συνοικία της πόλης.

Το Βαρούσι επί Τουρκοκρατίας έως το 1930 υπήρξε η αρχοντική συνοικία της πόλης και περιλαμβάνει μέχρι σήμερα ένα μεγάλο αριθμό διατηρητέων παλιών κτιρίων και αρχοντικών της εποχής εκείνης.

Οι τύποι των σπιτιών του Βαρουσίου:

Επιχειρώντας την κατάταξη των σπιτιών του Βαρουσιού σε τύπους,διαπιστώνουμε την ύπαρξη τριών κατηγόριων:
α) σπίτια με είσοδο από την αυλή
β) σπίτια με είσοδο απευθείας από το δρόμο και
γ) σπίτια με δυο εισόδους.
Η κατηγόρια που επικρατεί είναι πρώτη.Η δεύτερη και η τρίτη κατηγόρια περιλαμβάνει σπίτια μεταγενέστερα.

baroysi-1Στην πρώτη κατηγορία επίσης ανήκουν κυρίως τα τούρκικα σπίτια,ενώ η δεύτερη και η τρίτη περιλαμβάνει σπίτια που χτίστηκαν από Έλληνες χωρίς όμως αυτό να είναι απόλυτο. Χαρακτηριστικό,επίσης, των περισσότερων τύπων είναι το κλειστό σχήμα τους,ακανόνιστο, ορθογώνιο,Γ ή Π αλλά με πολύ μικρά σκέλη,σε αντίθεση με ότι συμβαίνει σε αρχοντικά άλλων πόλεων,όπου τα καθαρά σχήματα Γ ή Π είναι πιο δεδομένα.
Τα υλικά κατασκευής τους είναι κυρίως ξύλα,καλαμωτές, σοβάς ή πλίνθοι στα διάκενα.Είναι σοβατισμένα και βαμμένα με διάφορα χρώματα,κυρίως ανοικτές αποχρώσεις:λουλακί,ροζ, πράσινο και έχουν κεραμοσκεπαστές στέγες,που είναι επικλινείς με μακριές μαρκίζες που δημιουργούν ίσκιο.Τα επάνω πατώματα προεξέχουν στους δρόμους για να αυξάνουν τον ωφέλιμο χώρο στις αυλές και στα δωμάτια των σπιτιών.
Στοιχεία χαρακτηριστικά των σπιτιών που συνθέτουν τη λειτουργία τους είναι:

Τα σαχνισιά
varousi_sahnisia-1aΚαθοριστικό μορφολογικό στοιχείο μπορούν να θεωρηθούν να σαχνισιά.Οι σκεπαστές αυτές προεξοχές των ορόφων μπορεί να είναι παράλληλες προς την οικοδομική γραμμή του ισογείου, για λόγους εξοικονόμησης χώρου,είτε τριγωνικές για λόγους ορθογωνισμού του δωματίου η καλύτερου προσανατολισμού,είτε τραπεζοειδείς ώστε να εξυπηρετούν ταυτόχρονα την εξοικονόμηση και τον ορθογωνισμό του χώρου.Σε ορισμένα σπίτια υπάρχει ταυτόχρονα προεξοχή στη μία γωνία και εσοχή στην άλλη.Η συνύπαρξη πολλών μορφών προεξοχών είναι δυνατή στο ίδιο σπίτι ανάλογα με τις ανάγκες που προκύπτουν. Η στήριξή του επίσης διαμορφώνεται με πολλούς τρόπους.
Τα σαχνισιά αναδεικνύονται με την πλαισίωση τους από ξύλινο πλαίσιο Π,που τονίζεται σαφώς πάνω στο σοβά.Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει ένα οριζόντιο ξύλινο στοιχείο στο κάτω μέρος και δύο κατακόρυφα,σαν παραστάδες,που συνήθως φτάνουν μέχρι το πρέκι των παραθύρων και καταλήγουν σε μικρά επίκρανα. Αυτή η προσπάθεια πλαισίωσης του σαχνισιού και τονισμού των οριζόντιων ζωνών του – ζώνη ποδιάς,ζώνη παραθύρων,ζώνη υπέρθυρου–υπήρχε σε όλα σχεδόν τα σπίτια του βαρουσίου,ενώ σε μικρότερο βαθμό τη συναντάμε σε αρχοντικά των Ιωαννίνων,της Σιάτιστας,της Καστοριάς και της Βέροιας.

Το χαγιάτι
varousi_xagiati-1Το χαγιάτι είναι ένας ημιυπαίθριος χώρος στον όροφο του σπιτιού,πολύ βασικός για τη λειτουργική διάρθρωση του,αφρού σε αυτόν ανοίγονται όλα τα υπόλοιπα δωμάτια.Χαρακτηρίζει τα περισσότερα σπίτια του Βαρουσίου και αποτελεί στοιχείο πολλών βορειοελλαδίτικων αρχοντικών,με άλλη ίσως ονομασία,όπως “ηλιακός “ ή “κρεββάτα” στα Γιάννενα, ή “λιακωτό” στη Βέροια.Στα σπίτια που δεν έχουν χαγιάτι υπάρχει ένας αντίστοιχος κεντρικός χώρος, κλειστός όμως,που εξελίχτηκε αργότερα στον κεντρικό προθάλαμο των νεοκλασικών αρχοντικών της περιοχής με τη συμμετρική κάτοψή.
Το χαγιάτι των σπιτιών είναι ανοιχτό,με ξύλινα υποστηρίγματα με προσκέφαλα,που κρατάνε τα δοκάρια της στέγης.Συχνά επίσης διαμορφώνεται ένα είδος τοξοστοιχίας με τόξα από μπαγδατί,που παλιότερα τα ονόμαζαν κουρτίνες,ειδικά όταν είχαν κοιλόκυρτα διακοσμητικά σχήματα.Αργότερα το χαγιάτι κλείνεται με μεγάλες τζαμαρίες.
Στα τέλη του 19ου αιώνα επίσης,σαν συνέπεια νεοκλασικών επιδράσεων,σε πολλά σπίτια προσθέτουν στους ορόφους μικρά ελαφρά μπαλκόνια,μεταλλικής κατασκευής,με διακοσμητικά σιδερένια κιγκλιδώματα.Συχνά τα μπαλκόνια αυτά τοποθετούνται ανάμεσα σε δύο σαχνισιά.

πηγή : trikala-city.blogspot.gr

Το Βαρούσι Τρικάλων